چنگیز خان

کتاب «چنگیز خان: (زندگی، مرگ و رستاخیز)» نوشته جان من پژوهشی است که به زندگی مردی مرموز و خونخوار می پردازد. وی نمایش خیره کننده از قدرتی جهانی را چنین وصف می کند در گرمای چراگاه های مغولستان مرکزی، اجتماعی شاهانه چهره ی دشت را دگرگون کرده است. صدای ارابه های بزرگی که هر یک قصری متحرک برای شاهزاده ای هستند و توسط ده ها گاو نر حمل می شوند، در فضا پیچیده است. فرماندهان زره پوش، بستگان خانواده سلطنتی سوار بر اسب و شتر، و نگهبانانی با کلاهخودهای چرمی و کمان های حمایل شده، نظمی شکوهمند را به نمایش می گذارند. بردگان مسلمان و چینی چادرهای کوچک تر را برپا می کنند، چوپان ها گوسفندان بی شماری برای جشن ذبح می کنند و زنان در چادرهای پردود، شیر را برای تهیه نوشیدنی تخمیر می کنند همه ی اینها برای اطاعت از یک نفر است؛ تموچین یا چنگیز. در این کتاب که شامل ۴ بخش می باشد و فهرست نقشه ها و فهرست تصاویر به آن منضم شده است من نمی خواهد تنها یک زندگی نامه نوشته باشد لذا به این منظور تلاش می کند تا مردی را که در مرکز این امپراتوری بود را از دل افسانه و تاریخ بیرون بکشد. کتاب به این مسئله می پردازد که چگونه تموچین، که نامش در زبان مغولی به معنای «آهنگر» است، به چنگیزخان، «شاه شاهان»، بدل شد. نویسنده برای یافتن پاسخ، به همان مناطقی سفر می کند که روزگاری شاهد شکل گیری شخصیت او بودند. روایت جان من از چهره ی آشنای چنگیز به عنوان یک ویرانگر وحشی فاصله می گیرد و به ریشه های او بازمی گردد. کتاب نشان می دهد که بسیاری از اقدامات او، واکنشی به محیط بی ثبات و خیانت هایی بود که در جوانی تجربه کرده بود. او برای متحد کردن قبایل پراکنده مغول، به چیزی بیش از قاطعیت نیاز داشت؛ او به یک ساختار نیازمند بود. این ساختار در قالب «قوانین یاسا» تبلور یافت که بر سه اصل بنا شده بود: اطاعت کامل از فرامین خان، ایجاد همبستگی میان قبایل، و مجازات شدید مجرمین بدون توجه به جایگاهشان. البته کتاب از نمایش چهره دیگر این امپراتوری ابایی ندارد. یورش به ایران و ویرانی خراسان و نیشابور، مناطقی که غرق در خون شدند و حتی به حیواناتشان نیز رحم نشد، بخشی انکارناپذیر از این تاریخ است. جهانی که چنگیز با خونریزی فتح کرد، در نهایت میان چهار پسرش از همسر اول، یعنی جوجی، جغتای، اوگتای و تولی تقسیم شد. وجه تمایز اصلی کتاب در پرداختن به «رستاخیز» چنگیز است. نویسنده شرح می دهد که چگونه شخصیت او پس از قرن ها سانسور و سرکوب، به ویژه در دوران تسلط شوروی، در مغولستان امروزی به عنوان نماد هویت ملی بازآفرینی شده است. این اثر در نهایت، روایتی از یک زندگی و در عین حال، داستانی درباره ی چگونگی ساخته شدن و بازسازی یک اسطوره ملی است که مقبره اش همچنان یک راز باقی مانده.