سرخ نشستن

رمان «سرخ نشستن» نوشته ی ابوالفضل مروجی که در سال ۱۴۰۴ توسط نشر چشمه و در مجموعه ی «قفسه ی آبی» منتشر شده است، تلاشی جدی برای بازخوانی یکی از حساس ترین و سرنوشت سازترین مقاطع تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران، یعنی دوران مشروطه، به شمار می آید. این رمان نه صرفا یک روایت تاریخی، بلکه بازآفرینی زیسته ی جامعه ای در آستانه ی فروپاشی و زایش دوباره است؛ جامعه ای که در آن مفاهیمی چون آزادی، عدالت، قدرت و هویت، نه در سطح شعار، بلکه در متن زندگی روزمره مردم معنا می یابند. داستان در تهران سال های پرالتهاب مشروطه می گذرد؛ شهری که بازار، کوچه، خانه های اعیانی و محافل مطبوعاتی اش، همگی به صحنه ی کشمکش های فکری و اجتماعی بدل شده اند. مروجی با بهره گیری از روایت چندصدایی، به سراغ شخصیت هایی از طبقات و موقعیت های گوناگون می رود: روزنامه نگاران، فعالان سیاسی، زنان آگاه، کارگزاران حکومتی و فرودستان شهری. این تنوع زاویه دید باعث می شود مشروطه نه به عنوان روایتی یک دست و قهرمان محور، بلکه به مثابه تجربه ای جمعی، متناقض و پرهزینه بازنمایی شود. کانون تاریخی و عاطفی رمان بر گرد روزنامه ی «صور اسرافیل» شکل می گیرد؛ نشریه ای که در عمر کوتاه اما تأثیرگذارش، به یکی از صریح ترین و رادیکال ترین صداهای آزادی خواهی بدل شد. نویسنده در این بستر، به دو چهره ی محوری تاریخ مشروطه توجهی ویژه دارد: میرزا جهانگیرخان شیرازی و علی اکبر دهخدا. یکی با مرگی خشونت بار در باغشاه، و دیگری با تبعید، اندوه و فروپاشی روحی، بهای سنگین ایستادگی بر کلمه و حقیقت را می پردازند. با این حال، رمان از تبدیل این شخصیت ها به اسطوره های بی دغدغه پرهیز می کند و تردیدها، ترس ها و انتخاب های اخلاقی آنان را نیز به تصویر می کشد. در کنار این چهره های تاریخی، شخصیت مونس جایگاهی کلیدی دارد؛ زنی آگاه و پیشرو که حضورش، رمان را از روایت صرفا مردانه ی تاریخ فاصله می دهد. نامه نگاری ها، گفت وگوهای صمیمی و تأملات درونی او، نشان می دهد که زنان نه در حاشیه، بلکه در متن تحولات فکری و عاطفی آن دوره زیسته اند، هرچند اغلب از تاریخ رسمی حذف شده اند. مروجی از خلال این شخصیت، پیوند میان عشق، فقدان و سیاست را به شکلی ظریف و انسانی ترسیم می کند. از نظر روایی، «سرخ نشستن» بر جزئیات زندگی روزمره تکیه دارد: اضطراب نان، ترس از سرکوب، امید به کلمات چاپ شده روی کاغذ روزنامه و ایمان به مفاهیمی چون آزادی، برادری و برابری. همین تمرکز بر زیست روزانه است که رمان را از یک بازگویی تاریخی صرف فراتر می برد و آن را به روایتی زنده و ملموس بدل می سازد. در مجموع، «سرخ نشستن» رمانی است درباره ی بهای حقیقت؛ درباره ی نسلی که به کلمه ایمان آورد و برای آن هزینه داد. این کتاب برای خوانندگانی که به رمان تاریخی-اجتماعی، تاریخ مشروطه، نقش مطبوعات، جایگاه زنان و سرگذشت روشنفکران ایرانی علاقه مندند، اثری جدی، تأمل برانگیز و ماندگار محسوب می شود.